Elastaan, lycra en Xtra Life
Elastaan, lycra en spandex zijn drie namen voor dezelfde vezel: elastaan is de generieke naam in Europa, spandex in Amerika en Lycra een merknaam. Deze vezel geeft een zwempak zijn rek — en is tegelijk het onderdeel dat als eerste kapotgaat.
Wat elastaan doet
Elastaan bestaat uit lange, opgerolde moleculaire ketens die zich als veertjes uitrekken en terugtrekken. Een vezel kan tot vijf keer zijn eigen lengte uitrekken en daarna vrijwel volledig terugveren. Doordat elastaan met polyester of polyamide wordt verweven, krijgt de stof rek zonder dat de stevigheid verdwijnt.
| Elastaan | Gevoel | Toepassing | Levensduur in chloor |
|---|---|---|---|
| 0-5% | Stug, veert stevig terug | Trainingspakken, PBT-mengsels | Zeer lang |
| 6-12% | Soepel, houdt vorm | Sportzwempakken in polyester | Lang |
| 13-20% | Zacht, veel rek | Vakantiepakken, corrigerende modellen | Kort |
| meer dan 20% | Zeer rekbaar | Zelden bij zwemkleding | Zeer kort |
Waardoor het kapotgaat
- Chloor. Vrij chloor in badwater breekt de moleculaire ketens. Een gebroken keten veert niet meer terug — dat is onomkeerbaar.
- Warmte. Boven ongeveer 40 °C vervormt elastaan. Een droger, een verwarmingsradiator of een hete auto doet in één keer wat chloor in maanden doet.
- UV. Zonlicht verzwakt de vezel en laat de kleur verbleken. Drogen in de volle zon is daarom een van de kostbaarste gewoontes.
- Zonnebrand en lichaamsvetten. Die tasten de vezel en de kleur aan; zichtbaar als vergeling rond hals en oksels.
Wat er precies gebeurt en hoe je het merkt, staat in rekt een zwempak uit?.
Warm water met een hoge chloorconcentratie versnelt de afbraak dramatisch. Draag daar een oud pak, of een pak van PBT dat vrijwel geen elastaan bevat.
Xtra Life, Lycra en andere namen
Xtra Life Lycra is een variant van de Lycra-vezel die beter bestand is tegen chloor dan gewone elastaan. Merken claimen dat zulke pakken meerdere keren langer meegaan dan pakken met standaard elastaan. Dat scheelt in de praktijk merkbaar, maar het blijft elastaan: het is een kwestie van vertragen, niet van voorkomen.
| Naam | Wat het is |
|---|---|
| Elastaan | Generieke Europese naam voor de vezel |
| Spandex | Amerikaanse benaming, zelfde vezel |
| Lycra | Merknaam voor elastaan |
| Xtra Life Lycra | Chloorbestendiger variant van Lycra |
| Creora | Merknaam van een andere producent |
Op het waslabel staat de generieke naam; de merknaam staat op de verpakking of het hangetiket. Hoe je een chloorbestendige samenstelling herkent, staat in chloorbestendig zwempak herkennen.
Rek in twee richtingen
Zwemstof rekt in de breedte en in de lengte, maar zelden even veel. Stof die alleen in de breedte meegeeft, heet tweewegsstretch; stof die in beide richtingen meegeeft, vierwegsstretch. Voor zwemkleding wil je het tweede: een pak dat alleen in de breedte rekt, trekt bij het strekken van je armen omhoog in het kruis. Je test het eenvoudig door een stuk stof eerst horizontaal en dan verticaal op te rekken. Geeft de stof in één richting duidelijk minder mee, dan let extra op de lijflengte bij het passen — zie zwempak voor een lang bovenlijf.
Waarom elastaan nooit alleen wordt gebruikt
Elastaan is sterk in rek maar zwak in trekkracht: een draad elastaan alleen zou binnen een paar zwembeurten scheuren en zou bovendien geen dekking geven. Daarom wordt de vezel altijd verweven met een dragende vezel, meestal in de vorm van een elastaandraad die omwikkeld is met polyester of polyamide. Die omwikkeling beschermt het elastaan bovendien deels tegen chloor — wat verklaart waarom twee pakken met hetzelfde elastaanpercentage toch verschillend kunnen presteren. De opbouw van het garen staat niet op het label; wat er wel staat, is het percentage, en dat blijft de bruikbaarste indicator.
Hoe je verslapping herkent
Elastaan gaat geleidelijk kapot, dus je merkt het pas als er al veel weg is. Drie tests die je thuis kunt doen:
- Bandtest. Rek een schouderband tot ongeveer anderhalf keer de lengte en laat los. Schiet hij direct terug, dan is er niets aan de hand; komt hij traag of blijft hij langer, dan is een deel van het elastaan gebroken.
- Beenzoomtest. Trek de beenzoom van je lichaam af en laat los. Blijft er een opening staan, dan vangt het pak water tijdens het zwemmen.
- Lichttest. Rek de stof over het zitvlak op en houd hem tegen het licht. Zie je een raster, dan is de stof dun geworden en is de rek niet het enige probleem meer.
| Plek | Waarom daar |
|---|---|
| Schouderbanden | Staan permanent onder trekspanning |
| Beenopeningen | Rekken bij elke beweging; smalle strook |
| Voering | Bevat vaak het hoogste elastaanpercentage |
| Zitvlak | Combinatie van rek en schuurslijtage |
| Onderborstband | Draagt gewicht én rekt mee bij ademhaling |
Elastaan in de wasmand
Wasverzachter is het middel dat het vaakst onbedoeld schade doet: het legt een laagje op de vezel dat de stof minder ademend maakt en het elastiek sneller laat verslappen. Ook bleekmiddel en vlekkenverwijderaars op chloorbasis zijn af te raden — die doen precies wat badwater doet, maar geconcentreerder. Was met de hand in koud water of op een koud fijnwasprogramma in een waszak, en gebruik hooguit een klein beetje wasmiddel voor fijne was. De volledige werkwijze staat in zwempak wassen; wat vlekken betreft, zie vlekken en verkleuring.
Zonder elastaan: PBT
PBT is een polyestervariant met een gekrulde vezelstructuur die zelf rekt. Daardoor kan een PBT-pak met weinig of geen elastaan toe en is er dus veel minder materiaal dat chloor kan aantasten. Nadeel is een stuggere val en minder soepele rek. Zie PBT: rek zonder elastaan. Welke dragende vezel je verder kiest, staat in polyester versus polyamide.
Wat je zelf kunt doen
- Spoel het pak binnen een half uur na het zwemmen in koud water; chloor die opdroogt in de vezel blijft doorwerken.
- Nooit in de droger of op de verwarming — zie zwempak drogen.
- Droog plat en in de schaduw; hangen aan één band rekt die band blijvend uit.
- Wissel twee pakken af, zodat elk volledig doordroogt. Dat verdubbelt in de praktijk de levensduur.
- Was met de hand of op een koud fijnwasprogramma zonder wasverzachter; zie zwempak wassen.
Veelgestelde vragen
Is lycra hetzelfde als elastaan?
Ja. Elastaan is de generieke naam in Europa, spandex de Amerikaanse benaming en Lycra een merknaam voor dezelfde vezel. Op een waslabel staat altijd de generieke naam. Xtra Life Lycra is een variant die beter tegen chloor kan, maar chemisch nog steeds elastaan is.
Hoeveel elastaan hoort er in een zwempak?
Voor wekelijks zwemmen in chloor: zes tot twaalf procent, in combinatie met polyester. Voor vakantie en comfort mag het naar vijftien tot twintig procent, met als prijs een kortere levensduur. Boven de twintig procent gaat de spanning er in chloorwater binnen enkele maanden uit.
Waarom is warmte zo slecht voor elastaan?
Boven ongeveer 40 °C vervormen de opgerolde moleculaire ketens waaruit elastaan bestaat, en gebroken ketens veren niet meer terug. Een gang door de droger, een uur op de radiator of een middag in een hete auto doet daardoor in één keer wat chloor in maanden doet.